no image

Bosnië-Servië | 12 juli 2011 | by Freek Landmeter

1

Kan er ooit recht gedaan worden aan diep verdriet?

Ik sta in de deuropening. Halverwege de straat spelen kinderen voetbal. Ze roepen en wenken we om mee te doen. Ik schud nee. Ik kan niet meedoen, en dat is niet alleen vanwege mijn helm of kogelvrijvest. De sluipschutters schieten met regelmaat op mensen in de straat. Dus waarom nu niet? Het is voorjaar 1994. Sarajevo wordt gedurende vele jaren omsingeld door de troepen van Mladic.

Toch leven de mensen in Sarajevo door, ondanks het feit dat het oorlog is. De kinderen spelen, de vrouwen maken zich op, de mannen wisselen de loopgraven af met het zoeken van werk. Ze leven alsof ze onkwetsbaar zijn, terwijl ze dagelijks gekwetst worden in deze grote opluchtgevangenis Sarajevo. Ze moeten wel leven alsof ze onkwetsbaar zijn, anders worden ze gek. Mijn vriend wordt lopend op weg naar kantoor in zijn voet geschoten. Zijn eerste reactie is doorlopen, ongeloof, dit kan mij niet gebeuren, mij niet. En daarna, zo vertelde hij mij, werd hij heel erg boos, ziedend boos over de situatie, op de Bosnisch-Servische vijand in de heuvels, op de onmenselijkheid van de belegering. Om de onrechtvaardigheid van de internationale apathie die geen einde lijkt te durven maken aan dit onrecht.

Aan het einde van de straat, uitkijkend op de heuvels rond Sarajevo, zomer 2009. Een rilling loopt over mijn rug, mijn gevoel zegt, wegwezen, je kunt hier niet staan. Je speelt met je leven. Daar op de heuvels zitten Servische sluipschutters. Maar er wordt niet op mij geschoten, de oorlog is voorbij. Ik ontmoet oude vrienden, die ooit jong en vol hoop waren op een leven na de oorlog. Zij die er nog zijn leven veilig maar met weinig perspectief. Een verloren generatie zie ik. Anderen zijn gevlucht naar Nederland, Duitsland of Canada. Iedere zomer komen ze terug en naast vreugdevol lijkt het weerzin ook een pijnlijke confrontatie met het verschil, het onrecht dat hen overkwam.

Een paar dagen later ontmoet ik Hassan, de voormalige tolk van Dutchbat, wiens broer en vader niet onder de Dutchbat-bescherming mochten blijven en door de troepen van Mladic werden vermoord. Ook spreek ik de weduwen van Srebrenica; verbitterd door het onrecht want hun mannen en hun families overkwam; verlaten door de beschermers, de Verenigde Naties. Verder ook ontmoet ik daar soldaten van Dutchbat; verbitterd door het gevoel dat zij de schuld krijgen van de val van Srebrenica terwijl zij voor hun gevoel ook in de steek werden gelaten; door de politiek, door de Verenigde Naties. Ontroerend dapper zijn de heftige ontmoetingen van de vrouwen en de soldaten. Hoopvol het feit dat de soldaten worden gevraagd aanwezig te zijn bij de begrafenis van slachtoffers uit massagraven.

De afgelopen weken kwam er weer veel boven. De arrestatie van Mladic in Servië en de uitspraak van de Nederlandse rechters over de genocide in Srebrenica. Hassan, die gelijk krijgt omdat de rechters de Nederlandse staat wel aansprakelijk achten voor de dood van zijn broer en vader. Ik kijk naar het gezicht van Hassan en zag geen blijdschap. Ik keek naar de gezichten van de vrouwen in de rechtszaal bij Mladic en zag geen blijdschap. Verder waren er de indrukwekkende herdenkingen in Srebrenica en op het Plein in Den Haag. De vraag die na deze week blijft hangen is: kan er ooit recht gedaan worden aan het diepe verdriet, het grote verlies van deze mensen. Erkenning van het onrecht, van de onmenselijkheid, dat is waarschijnlijk het overheersende gevoel. En de bevestiging dat de daders ook niet onkwetsbaar zijn.

Tags:



About the Author



One Response to Kan er ooit recht gedaan worden aan diep verdriet?

  1. Ik ben afgelopen maandag naar de herdenking in Srebrenica geweest en nog steeds onder de indruk van hetgeen ik daar gezien heb. Als voorbereiding op deze reis heb ik heel veel gelezen en gezien. De burgeroorlog in Bosnië is veel meer dan Srebrenica. Hierbij de link naar een documentaire waarin een Bosnische moslim op zoek gaat en ook duidelijk een deel van de schuld bij zijn eigen leiders legt. Erg indrukwekkend en het laat ook de andere kant zien. Het oude gezegde ‘Waar er twee kijven, hebben er twee schuld’ is ook hier waar. De afwachtende houding van de rest van de wereld, dat is waar we ons kwaad over moeten maken. “Srebrenica, A town betrayed” http://t.co/Zf756zn

Back to Top ↑

PAX